محمود امانیطهرانی در نخستین روز از گردهمایی تخصصی مدیران سازمان دانشآموزی، با اشاره به ماهیت یادگیری در مدرسه، اظهار کرد: فعالیتهای مدارس را میتوان به دو دسته تقسیم کرد؛ گروهی از کارها تشریفاتی، غیرموثر و صرفا برای پر کردن زمان هستند، اما بخش مهم و اصلی، فعالیتهایی است که ایجاد یک تغییر ماندگار در چارچوبهای نگرشی، دانشی یا مهارتی دانشآموز بر جای میگذارد و در طول زمان، تاثیر خود را در تصمیمگیریهای مسئولانه فرد نشان میدهد.
تفاوت انسانها در انتخابهای آنهاست
وی با بیان اینکه زندگی انسان از صبح تا شب درگیر فرآیند تصمیمگیری است، افزود: آنچه انسانها را از یکدیگر متمایز میکند، نوع انتخابهای آنهاست. در تعلیمات اسلامی نیز انسان در مقام تشریع، کاملا مختار است و تفاوت افراد در بزنگاههای انتخابگری مشخص میشود. مدرسه باید بتواند این توانایی تشخیص و انتخاب صحیح را در دانشآموز پرورش دهد.
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش تاکید کرد: هنر ما این است که از بیان صرف و کارهای غیرموثر فاصله بگیریم و برنامههای نظام آموزشی را به «موقعیت یادگیری موثر» تبدیل کنیم. به عنوان مثال، در آموزش مباحث سلامت و تغذیه، نباید تنها به درس تئوری بسنده کرد، بلکه باید دانشآموز را در موقعیت انتخاب درست قرار داد تا نحوه صحیح عمل را بیاموزد.
ضرورت تربیت «انسان متعادل» در ساحتهای هشتگانه
امانیطهرانی با اشاره به مفهوم «انسان تکساحتی» و آسیبهای آن، تصریح کرد: برای اینکه انسانی به معنای واقعی «انسان» باشد، نباید تنها در یک تخصص خاص (مانند پزشکی یا مهندسی) متوقف شود، بلکه باید در تمامی ابعاد وجودی رشد متعادل داشته باشد. ساحتهای ششگانه یا هشتگانه تعلیم و تربیت نیز دقیقا با همین هدف تدوین شدهاند تا شخصیت پایداری در دانشآموز شکل بگیرد.
وی افزود: ساحتهای مختلف از جمله زیستی، بدنی، سیاسی، اجتماعی، اعتقادی و هنری، همگی «هویتساز» هستند. بهعنوان مثال، فردی که از تربیت هنری محروم بماند، بخشی از درک و لذتهای هستی را از دست داده و از نظر تعادل وجودی ناقص مانده است. بنابراین، نباید نگاه تکبعدی به دانشآموز داشت.
ساحت اجتماعی و سیاسی؛ بستری برای هویتسازی
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش با اشاره به اهمیت ویژه ساحتهای اجتماعی و سیاسی خاطرنشان کرد: اگرچه تمامی ساحتها اهمیت ذاتی دارند، اما ساحت اجتماعی و سیاسی به دلیل نقشی که در شکلگیری هویت شهروندی و تعاملات کلان فرد با جامعه دارد، از اهمیت افزوده برخوردار است و نیازمند نگاه آسیبشناسانه و برنامهریزی دقیقتری است.
امانیطهرانی خطاب به مدیران سازمان دانشآموزی تاکید کرد: ماموریت اصلی شما در این سازمان، تبدیل این مفاهیم انتزاعی به موقعیتهای عینی و تربیتی است تا در نهایت، دانشآموزان با اتکا به ظرفیتهای هویتی و مهارتی خود، به انسانهایی متعادل و مسئولیتپذیر در جامعه تبدیل شوند.
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش با تاکید بر لزوم روایتگری هوشمندانه از تاریخ و تمدن ایران، اظهار کرد: روایتهای تاریخی ایران را باید با خوشسلیقگی و دقت نقد و بازخوانی کرد. تاریخ ایران صرفا بیان وقایع نیست، بلکه روایت تداوم و استمرار است. ما باید برهههای مهم تاریخی، از دورههای مختلف علمی و فناوری تا تابآوری ملی را برای دانشآموزان تبیین کنیم.
تمدن ایران؛ جریانی توقفناپذیر
وی با اشاره به پیوستگی دانش فنی و مهندسی در تاریخ ایران، تصریح کرد: جریان علم و فناوری در این کشور، اگرچه با هجومهای خارجی و تغییر حکومتها دچار فراز و نشیب شده، اما اصلِ این جریان که بر پایه دانش و خلاقیت بوده، هرگز از بین نرفته است. از مسجد جامع برومد تا گنبد سلطانیه، شاهد رشد تکنولوژی و مهندسی هستیم. حتی کاشیکاریهای بناهای تاریخی اصفهان، نشاندهنده سطحی از دانش فنی است که ریشه در قرنها تجربه و نبوغ ایرانی دارد. اینها باید برای بچههای ما روایت شود؛ اینکه تمدن ایران مانند رودی است که زیر زمین جریان دارد و هرجا فرصتی یابد، سر بر میآورد.
لزوم شناخت جهان در کنار ایرانشناسی
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش با بیان اینکه «ایرانشناسی» برای دانشآموزان باید با نگاهی جهانی همراه باشد، گفت: ما باید جهان را هم بشناسیم. برای درک بهتر تاریخ و تحولات، مطالعه رمانهای عمیق جهانی که به مسائل تاریخی و اجتماعی پرداختهاند، میتواند دیدگاههای مهمی به دانشآموزان بدهد. شناخت تاریخ اسلام در پهنه تاریخ جهان و جایگاه ایران در این میان، برای ساختن یک هویت منسجم ضروری است.
جغرافیا؛ بستر هویتساز ملی
وی افزود: ایران کشوری است که منابع طبیعی وافر آن (آب، خاک، دشت و کوه)، خاستگاه تمدنی بزرگی را ایجاد کرده است. جغرافیا در ایران، تنها یک نقشه نیست، بلکه «وضعیت سیاسی و اجتماعی» ما را میسازد. یافتههای باستانی نظیر شهر سوخته و جیرفت، تاریخ تمدن ایران را به چندین هزار سال پیش پیوند میزند و نشان میدهد که اینجا خاستگاه تمدنهای پیشرو بوده است. تمدن به معنای رسیدگی به همنوع و داشتن زمان برای خلق هنر است؛ ساختن جامی که ماهها صرف تراشیدن آن شده، نشاندهنده جامعهای غنی و دارای رفاه و آرامش بوده است.
فرهنگ؛ لایه عمیق هویت ایرانی
امانیطهرانی «فرهنگ» را حامی لایههای عمیق هویت ملی دانست و خاطرنشان کرد: فرهنگ فقط در معماری نیست، بلکه در تمامی اجزای زندگی ما، از نوع غذا خوردن و پوشش گرفته تا ادبیات و ضربالمثلها جریان دارد. حجم ضربالمثلهای فارسی نشاندهنده عمق حکمت و نگاه این مردم به زندگی است.
وی تاکید کرد: تمدن و فرهنگ ایرانی، پیوستاری است که دانشآموزان باید آن را درک کنند. این وظیفه ماست که این تاریخ، جغرافیا و فرهنگ را به شکلی ارائه دهیم که برای دانشآموز به یک موقعیت عینی و هویتی تبدیل شود؛ بهگونهای که بداند در چه سرزمین پرافتخاری زندگی میکند و میراثدار چه دانش و تمدنی است.
وی با بیان اینکه سخنرانی صرف، کارکرد تربیتی ماندگاری ندارد، گفت: اگر این مثلث فرهنگ، تاریخ و جغرافیا به خوبی شکل بگیرد، هویت سیاسی و اجتماعی دانشآموز نیز ساخته میشود؛ اما برای تحقق این امر، نیازمند طراحی آموزشی هستیم. طراحی آموزشی در دنیا به عنوان یک اصل پذیرفته شده است و در ایران نیز باید بیش از پیش گسترش پیدا کند.
طراحی، جایگزین هزینههای کلان
امانیطهرانی با اشاره به اثربخشی طراحیهای ساده و هوشمندانه افزود: برای نمونه در شیراز طرحی را اجرا کردیم که طی آن دانشآموزانی که در مدرسه دچار رفتارهای پرخاشگرانه بودند، شناسایی شدند و با اجرای ده جلسه طرحدرسِ ساده با حضور دانشآموز و والدینش، مشکل آنها مرتفع شد. این طرح نه نیاز به تخصص پیچیده داشت و نه بودجه سنگین، اما چون در طراحی آن دقت شده بود، به نتیجه رسید.
اربعین؛ الگوی جهانی پیوند فرهنگ و هویت
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، قیام عاشورا و جریان اربعین را نمونهای موفق از پیوند تاریخ، جغرافیا و فرهنگ دانست و خاطرنشان کرد: این اتفاق تاریخی به این دلیل مانده و پویاست که جغرافیا، آیینها، هنر، تشکلهای مردمی و پشتوانههای فرهنگی، همگی در آن توأمان به کار گرفته شدهاند. این پیوند اکنون به یک واقعیت جهانی هویتساز تبدیل شده است که هر سال ابعاد نوینی از خود را نمایان میکند.
تجربه «زیارت عارفانه»؛ نقطهعطفی در تربیت
وی با تاکید بر لزوم ایجاد «موقعیتهای یادگیری روشن» برای دانشآموزان گفت: در دوران مدیریت مدرسه، سفرهای زیارتی مشهد را بهگونهای برنامهریزی میکردیم که دانشآموزان با حالتی از معرفت و تامل زیارت کنند؛ زیارتی که طبق روایات، عارفانه باشد. نتیجه این طراحیها این بود که دانشآموزان با هویتی متحول شده بازمیگشتند، گویی سالها به تجربه و پختگیشان افزوده شده است.
الگوگیری از مدلهای جهانی پیشاهنگی
امانیطهرانی با اشاره به لزوم شناخت مدلهای جهانی موفق، به ذکر خاطرهای از یک اردوی بینالمللی پرداخت و گفت: تمام فعالیتهای پیشاهنگی در دنیا، از جنس موقعیتهای یادگیری موثر هستند. در یک اردوی جهانی در ژاپن که طوفان شدیدی رخ داد، بسیاری از چادرهای کشورهای دیگر فرو ریخت، اما تیمی که ما با طراحی درست حفاظ طوفان چیده بودیم، تا پایان استوار ماند و تحسین همگان را برانگیخت. این تجربیات اصیل، دانشآموز را میسازد.
وی خطاب به مدیران سازمان دانشآموزی تاکید کرد: موقعیتهای یادگیری ما باید به سهم خود در سازمان دانشآموزی، تجربیات اصیل انسانی ایجاد کند. اگر بتوانیم این مسیر را با طراحیهای دقیق بپیماییم، قطعا به اهداف کلان تربیتی نظام دست خواهیم یافت.
ارسال دیدگاه